۱۷۱ مطلب
پایان جنگ ایران برای آمریکا بیش از آنکه نشانه پیروزی باشد، بهعنوان هشداری درباره محدودیتهای قدرت واشنگتن ارزیابی میشود. جنگ، ذخایر تسلیحاتی راهبردی آمریکا را فرسود، اقتصاد ترامپ را زیر فشار بحران هرمز قرار داد و بار دیگر ناکامی ایده تغییر نظام از مسیر نظامی را آشکار کرد. توافق نهایی، یعنی گشایش اقتصادی برای ایران در برابر بازگشایی هرمز، نشان داد آمریکا همزمان با محدودیت نظامی، سیاسی و قانونی روبهرو شده است.
پس از ۱۰۷ روز جنگ، آمریکا و ایران با میانجیگری پاکستان به یادداشت تفاهمی اولیه برای توقف درگیری، بازگشایی هرمز و آغاز مذاکرات ۶۰ روزه رسیدند. این توافق نشان داد ترامپ از رؤیای پیروزی قاطع عقب نشست و ایران نیز زیر فشار اقتصادی و منطقهای، توافق را مصلحتی دانست. کشورهای خلیج فارس با مشاهده هزینههای جنگ، از مسیر تنش فاصله گرفتند. در نهایت، عقلانیت، دیپلماسی و میانجیگری بر منطق زور غلبه کرد.
انتشار یادداشت تفاهم دولت ترامپ با ایران، موجی از مخالفتها را در کنگره آمریکا برانگیخته است. جمهوریخواهان و دموکراتها به لغو تحریمهای نفتی، صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی ایران و ابهام درباره محدودیتهای هستهای و موشکی اعتراض کردهاند. برخی جمهوریخواهان آن را گامی برای بازگشایی تنگه هرمز میدانند، اما منتقدان هشدار میدهند تهران پیش از اثبات تغییر رفتار، امتیازهای اقتصادی بزرگی دریافت میکند.
یادداشت تفاهم ترامپ با ایران، اگرچه جنگ را متوقف و بازگشایی هرمز را هدفگذاری کرده، اما بهدلیل ابهامهای گسترده درباره برنامه هستهای، موشکها، داراییهای آزادشده و مهار نیروهای منطقهای ایران، با تردید جدی روبهرو است. موفقیت آن به راستیآزمایی آژانس، مینروبی هرمز، مذاکرات فنی فوری و سنجش تغییر رفتار تهران بستگی دارد. صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری نیز تنها در صورت تغییر واقعی ایران میتواند معنا پیدا کند.
دونالد ترامپ توافق با ایران را پیروزی بزرگی معرفی میکند، اما بسیاری از جزئیات آن هنوز نهایی نشده است. او از بازماندن تنگه هرمز، محدودیت دائمی غنیسازی، انتقال و رقیقسازی ذخایر هستهای و نظارت فوری بر ایران سخن میگوید؛ در حالی که تهران هنوز چنین توافقی را تأیید نکرده است. ترامپ همزمان تهدید میکند در صورت شکست مذاکرات، حملات را از سر میگیرد و نقش امنیتی آمریکا در منطقه را به معاملهای پولی تبدیل میکند.
توافق موقت ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان، توقف جنگ در همه جبههها، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات ۶۰ روزه را هدف گرفته است. با این حال، مسائل اصلی از جمله پرونده هستهای، تحریمها، امنیت هرمز و جبهه لبنان همچنان حلنشده باقی مانده است. کارشناسان این توافق را بیش از آنکه صلحی پایدار بدانند، آتشبسی شکننده میدانند که میتواند بنبست راهبردی آمریکا، ایران و اسرائیل را وارد مرحلهای تازه کند.
گزارش اکونومیست، توافق موقت ایران و آمریکا را فرصتی برای توقف جنگ و بازگشایی تنگه هرمز میداند، اما آن را پایان بحران نمیشمارد. یادداشت تفاهم ژنو بیش از آنکه توافق نهایی باشد، آغاز مذاکراتی دشوار درباره اورانیوم، تحریمها، لبنان و امنیت منطقه است. بازار نفت موقتاً آرام شده، اما اعتماد به هرمز فوراً بازنمیگردد. نه ترامپ، نه ایران و نه اسرائیل پیروزی روشنی ندارند و خطر بازگشت جنگ باقی است.
گزارش آتلانتیک میگوید واشنگتن و تهران بار دیگر به توافقی موقت نزدیک شدهاند، اما بیاعتمادی عمیق و اختلاف بر سر اجرای تعهدات، مسیر را دشوار کرده است. طرح پیشنهادی شامل بازگشایی تنگه هرمز، کاهش مرحلهای تحریمها، دسترسی ایران به داراییهای بلوکهشده و راستیآزمایی برنامه هستهای است. ترامپ به پایان جنگ نیاز دارد و تهران نیز به گشایش اقتصادی چشم دوخته است، اما کارشناسان نسبت به پایداری این تفاهم تردید دارند.
رابرت مالی معتقد است آمریکا و ایران هر دو انگیزهای قوی برای پایان بحران تنگه هرمز دارند؛ واشنگتن برای مهار هزینههای اقتصادی و سیاسی و تهران برای کاهش فشار اقتصادی و دستیابی به نوعی گشایش مالی. با این حال، بیاعتمادی عمیق، تردیدهای ترامپ، فشار تندروها و پیچیدگی پرونده هستهای مانع توافقی پایدار شده است. از نگاه مالی، توافق اولیهای محدود درباره هرمز محتملتر از توافقی جامع بر سر برنامه هستهای ایران به نظر میرسد.
گزارش مرکز پیشرفت آمریکا جنگ ترامپ علیه ایران را مداخلهای غیرقانونی، انتخابی و پرهزینه میداند که نه برنامه هستهای و موشکی ایران را نابود کرد، نه نیروی دریایی و شبکه مقاومت منطقهای آن را از میان برد. در مقابل، بستهشدن مؤثر تنگه هرمز، افزایش قیمت انرژی، تلفات انسانی، فرسایش توان نظامی آمریکا و بیاعتمادی متحدان را بهدنبال داشت. این جنگ، ایران را تقویت و جایگاه رهبری جهانی آمریکا را تضعیف کرده است.
