«بلوغ دختران» جرم نیست!

فیلم کوتاه «دابُر» به کارگردانی سعید نجاتی، که در سی‌وهشتمین دوره جشنواره فیلم فجر موفق به کسب جایزه بهترین فیلم کوتاه شد، این روزها در بسته فیلم کوتاه «سیمرغ» در یکی از پلتفرم‌های نمایش خانگی در حال اکران آنلاین است. 

این فیلم با نگاهی جدید به موضوع «بلوغ دختران» و چالش‌های فرهنگی پیرامون آن می‌پردازد؛ داستان پدری که در گیرودار اختلاف با همسرش، برای نگهداشتن دخترش تلاش می‌کند و همزمان با نخستین تجربه بلوغ او روبه‌رو می‌شود.

نجاتی در گفت‌وگویی درباره چگونگی شکل‌گیری ایده اولیه این اثر گفت: چند سال پیش به واسطه حضور فیلمم در یک جشنواره به کشور آلمان سفر کردم، در خلال آن سفر به دیدار یکی از دوستانم رفتم که از قضا دوستم برای دخترش که به «بلوغ» رسیده بود، کیک گرفت و این جشن را برگزار کرد. همانجا فکر کردم که اگر این اتفاق در ایران می‌افتاد، چه می‌شد؟

وی ادامه داد: با توجه به تکنیک‌های فیلمنامه‌نویسی، مدل‌های مختلفی در مورد طرح این موضوع به ذهنم رسید. بعداً که شروع به پژوهش کردم، دیدم این موضوع نه فقط در ایران، بلکه در همه جای دنیا تابو است؛ البته در ایران به دلیل حیایی که داریم، این موضوع سنگین‌تر جلوه می‌کند، اما در کل، حتی در آمریکا هم برخی خانواده‌ها با این موضوع خیلی سختگیرانه برخورد می‌کنند و نمی‌توانند به‌درستی آن را برای فرزندان‌شان توضیح دهند، البته جدیدا در مدارس ما در این خصوص آموزش‌هایی وجود دارد.

این کارگردان افزود: ایده از همانجا شکل گرفت و آرام‌آرام پرورش پیدا کرد تا اینکه دو سه نسخه مختلف از فیلمنامه نوشته شد و در نهایت به شکل و شمایلی که امروز می‌بینید، رسید.

نجاتی در ادامه به لوکیشن فیلم که در یک کوهستان سرد است اشاره کرد و گفت: سال ۹۶ را کامل صرف گشت‌وگذار کردیم. ابتدا استان کردستان را در نظر داشتیم، اما برف آن سال درست نیامد. نهایتاً کار را به سال بعد موکول کردیم که خداروشکر باتوجه به جابه‌جایی تازه دولت ،تورم چشمگیری هم اتفاق نیافتاد. 

وی یادآور شد: بالاخره با کمک دوستانی از انجمن سینمای جوان کاشان و ساوه، لوکیشن نهایی را در مناطق "دوزج" اطراف ساوه پیدا کردیم و فیلمبرداری در هفت جلسه به پایان رسید.

کارگردان «دابُر» درباره انتخاب بازیگران نیز اظهار کرد: برای نقش پدر، به دنبال بازیگری بودم هم توانمند و هم چهره‌ای ناشناخته داشته باشد. مجید پتکی که آن زمان چهره نبود اما بازیگر خوبی بود انتخاب شد و خیلی همراهی کرد. برای نقش دختر نیز از یک آموزشگاه بازیگری نوجوانان در شرق تهران، خانم فرن حسنی‌نیا را انتخاب کردیم که با استعداد و علاقه‌مند بود و خوشبختانه بازی‌اش مورد توجه قرار گرفت.

نجاتی با اشاره به چالش‌های تولید این فیلم، گفت: وقتی فیلمنامه را به مدیران سینمایی ارائه دادم، تقریباً همه می‌گفتند این فیلم قابل ساخت نیست و مرزهای قرمز دارد. من اصرار داشتم که چهارچوب را می‌شناسم و حتی برای بعضی‌ها مثال فیلم کوتاه «صراحی» را که ساخته بودم زدم.

وی بیان کرد: نهایتا آقایان ایل‌بیگی، مهندس بهشتی، منفرد و رصافی پشت کار آمدند و فیلم ساخته شد، هرچند با چه مصیبتی! من سعی کردم تمام اصول و ضوابط را رعایت کنم. فیلم در جشنواره رشد، جشنواره تهران و نهایتاً جشنواره فجر موفق به دریافت جایزه شد و نشان داد که توجه به چنین موضوعاتی امکان پذیر است. راستش من در ابتدا ساخت به بچه‌ها گفتم هیچ امیدی به دیده شدن این فیلم در ایران ندارم، چون همه می‌گفتند این فیلم را نسازید، اما ساختیم و مورد پسند شد.

این کارگردان درباره اکران فیلم پس از کسب سیمرغ نیز توضیح داد: هفته بعد از گرفتن سیمرغ، کرونا شد و عملاً همه‌چیز متوقف شد. چندین ماه در خانه بودیم و دیگر کار از کار گذشت. سال‌های بعد هم به دلیل تغییر مدیران و شرایط جدید، اکران میسر نشد. 

نجاتی در ادامه درباره اکران هنر و تجربه گفت: بعد از چند سال، تصمیم گرفتیم فیلم را در سینماهای "هنر و تجربه" در قالب بسته فیلم‌های کوتاه سیمرغ اکران کنیم. استقبال مخاطبان بسیار خوب بود و به جرات می‌توانم بگویم آن بسته سیمرغ یکی از پربیننده‌ترین فیلم‌های این مجموعه از سال ۹۶ به بعد بود. 

وی در خصوص اکران آنلاین هم توضیح داد: متأسفانه پلتفرم‌های نمایش خانگی به دنبال درآمد از پخش یک فیلم هستند و هیچکدام نگاه هنری به فیلم‌های کوتاه ندارند و چون این سبک فیلم‌ها برایشان درآمدزا نیست سمت آن نمی‌روند. نگاه مدیران بسیاری از این پلتفرم‌ها فقط اقتصادی است نه فرهنگی هنری.

کارگردان «دابُر» ادامه داد: در حال حاضر از اکران آنلاین فیلم در قالب یک بسته فیلم‌های کوتاهی که جایزه سیمرغ جشنواره فجر را گرفتند خوشحالم چون به هرحال مخاطب فیلم کوتاه به راحتی آن را می‌بیند، در مورد شرایط مالی اکران آنلاین قطعا رضایت‌بخش نیست اما همین که یک پلتفرم پای کار آمده است جای خوشحالی است و باید از فرزاد آذری‌پور تشکر کرد حداقل نگاه ویژه به سینما دارد.

این کارگردان همچنین از حمایت‌های انجمن سینمای جوان و عوامل فیلم قدردانی کرد و گفت: سر صحنه ۲۵ نفر بودیم. دستمزد خاصی هم به بچه‌ها ندادیم و متاسفانه جایزه‌هایی که فیلم ما برد مبالغ نقدی چشمگیری در آن سال‌ها پرداخت نکردند. مثلا سیمرغ فجر همراه با ۱۰ میلیون تومان جایزه نقدی بود و من سعی داشتم آن‌را بین بسیاری از عوامل بدون چشمداشت تقسیم کنم که بچه‌ها می‌گفتند ما چیزی نمی‌خواهیم، ارزشش خیلی پایین است که بخواهد تقسیم شود. در حالی که سال‌های بعد همراه با سیمرغ خودرو هم جایزه دادند.

نجاتی در مورد فعالیت جدید خود نیز توضیح داد: یک فیلم بلند قرار بود ساخته شود، که نشد؛ آن هم باز با مخالف مدیران سینمایی مواجه شد و من هم قصد ندارم دیگر فیلم بلند بسازم، فیلمنامه‌ای که با آن مخالفت کردند چند سال پیش دو میلیارد تومان قابل تولید بود، اما الان هزینه‌اش رسیده به ۳۰ میلیارد تومان! سه تا دولت عوض شد و هنوز تایید نشده است. اما اعتقاد دارم هر چیزی وقتش میرسد.

وی در ادامه به فعالیت‌های اخیر خود اشاره کرد و گفت: در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ که به آلمان رفتم، فضای جشنواره در چادر و کمپ برگزار می‌شد. بعد از آن موفق شدیم مجوز بگیریم و با الگوگیری از همان فضا اولین دوره جشنواره را ما هم برگزار کنیم و انشاءالله ماه آینده دومین دوره بین‌المللی آن برگزار خواهد شد. 

این کارگردان خاطرنشان کرد: البته در این سال‌ها از ۹۸ به بعد، نزدیک به ۳۰ یا ۴۰ فیلم کوتاه را به عنوان تهیه‌کننده یا تدوینگر تهیه کردم و سعی داشتم خودم را از فضای فیلم کوتاه دور نکنم. همچنین با کانون دانش‌آموختگان همکاری دارم که بسیار به آن علاقه‌مندم و امیدوارم این حرکت ادامه پیدا کند و هدر نرود.

نجاتی در پایان درباره فیلم «دابُر» و موفقیت‌های بین‌المللی آن نیز افزود: این فیلم در جشنواره‌های خارجی زیادی شرکت کرد اما مهمترین موفقیت آن، کسب جایزه معتبر جشنواره  «Goya Awards» یا «اسکار اسپانیایی» بود. البته متأسفانه به دلیل مشکلات سیاسی و تحریم‌ها، نه تندیس آن را به ما دادند و نه جایزه نقدی‌اش را. من بارها به آنها ایمیل زدم اما پیگیری مستقیم نیاز است که خودمان در اسپانیا باشیم. با توجه به اینکه روابط دیپلماتیک کمی بهتر شده، قصد دارم از طریق سفارت اسپانیا پیگیری کنم تا حداقل تندیس و سرتیفیکیت آن را که حدود ۵۰۰ یورو ارزش دارد، دریافت کنیم. این جایزه بسیار مهم و معتبر است.

وی همچنین با اشاره به اینکه فیلمنامه «دابُر» برای اولین بار در دنیا چنین روایتی را داشته، گفت: واقعیتش را بخواهید، روایتی که در این فیلمنامه اتفاق افتاده، برای اولین بار در دنیاست. اصولا هم در مورد تولید این سبک فیلم‌ها دولت‌ها مستقیم حمایت می‌کنند، اما در اینجا نشد.

«دابُر» با بازی مجید پتکی، مهری سادات آل آقا و فرن حسنی‌نیا، داستانی انسانی و تأمل‌برانگیز از تقابل سنت و مدرنیته در بستر خانوادهای ایرانی را روایت می‌کند.

از عوامل اصلی فیلم کوتاه «دابُر» که محصول نجات‌فیلم و پارادوکس پروداکشن کشور ترکیه است، می‌توان به نویسنده: فاطمه اشعری و سعید نجاتی، مدیر فیلمبرداری: آرمان فیاض، مدیر صدابرداری: مجید نجاتی، طراحی و ترکیب صدا: سامان شهامت و مجید نجاتی، تدوین: عماد خدابخش و سعید نجاتی، چهره‌پرداز: الهام اطیابی، طراح صحنه و لباس: سعید نجاتی، دستیار اول کارگردان و برنامه‌ریز: امین قشقائیان، دستیاران کارگردان: سجاد ایمانی و نواب محمودی، منشی صحنه: مهتاب ابراهیمی، جلوه‌های ویژه بصری: سیدحسن جوادی، مدیر تولید: مهرداد حاجی ظهیری، مجری طرح: انجمن سینمای جوانان ایران دفتر کاشان، اراک و ساوه، مشاور پخش: میرعباس خسروی نژاد، مدیر پروژه: تحسین ایشبیلن، ساخت تیزر: میدیا کیاست، طراح پوستر: متین خیبلی، مشاور رسانه‌ای: آزاده فضلی و تهیه‌کننده: سعید نجاتی، مهدیه غلامحسینی مرحوم امیر الوندی و مریم سادات فاضلی اشاره کرد.