شمارش معکوس برای پایان آتشبس ایران و آمریکا
عباس عراقچی تأکید کرد که مهلت ۶۰روزه آتشبس میان ایران و آمریکا دیگر موضوعیتی ندارد، زیرا توافق ژوئن عملاً از بین رفته است.
یک روزنامه آمریکایی در گزارشی نوشت: آتشبسی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ماه ژوئن با ایران اعلام کرد، قرار بود ظرف ۶۰ روز به توافقی گستردهتر برای پایان جنگ و محدود کردن برنامه هستهای تهران منجر شود؛ اما این مهلت که امروز دوشنبه به پایان میرسد، عملاً از دستور کار خارج شده است.
به گزارش فرارو به نقل از نیویورکتایمز، به نوشته این روزنامه، جنگ اکنون بیش از آنکه در میدان نظامی دنبال شود، به رقابتی بر سر اراده سیاسی و تابآوری اقتصادی دو طرف تبدیل شده و چشمانداز روشنی برای پایان آن وجود ندارد.
از اواخر ژوئیه تاکنون حمله علنی جدیدی از سوی آمریکا علیه اهداف ایرانی گزارش نشده است؛ با این حال، فروپاشی عملی چارچوب توافق ژوئن نشان میدهد ترامپ همچنان برای پایان دادن به جنگی که در فوریه با مشارکت اسرائیل آغاز شد، با چالش جدی روبهرو است.
هرمز؛ محور اصلی بنبست
این روزنامه مینویسد یکی از مهمترین اهداف توافق ژوئن، بازگشایی کامل تنگه هرمز بود؛ آبراهی راهبردی که ایران از آغاز جنگ عبور نفت و گاز از آن را بهشدت محدود کرده است.
بر اساس این گزارش، مقامهای کاخ سفید میدانند مهلت ۶۰روزه بدون دستیابی به توافق نهایی سپری شده و درگیری اکنون تا حد زیادی وارد مرحلهای از جنگ اقتصادی شده است.
این رویکرد یادآور سیاست چندساله آمریکا برای منزوی کردن ایران و اعمال فشار اقتصادی با هدف واداشتن تهران به عقبنشینی در پرونده هستهای است؛ سیاستی که نتایج آن همواره محل اختلاف بوده و برخی تحلیلگران درباره توانایی فشار اقتصادی صرف برای تغییر محاسبات تهران تردید دارند.
ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود نیز سیاست مشابهی را دنبال کرد. با این حال، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هفته گذشته از اعمال «مجازاتهای مالی بیسابقه» علیه ایران خبر داد.
اختلاف بر سر بازگشایی تنگه
در قلب این بنبست، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات دو طرف قرار دارد. ایران میگوید تا زمانی که آمریکا به تعهدات خود در چارچوب توافق، از جمله آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور، عمل نکند، تنگه هرمز را بهطور کامل بازگشایی نخواهد کرد. در مقابل، دولت ترامپ خواستار پایان یافتن محدودیتهای ایران بر کشتیرانی در تنگه پیش از اجرای تعهدات خود است.
علی واعظ، کارشناس امور ایران در گروه بینالمللی بحران، در اینباره میگوید دو طرف هنوز انگیزهای برای نهایی کردن توافق ندارند، زیرا هر کدام امیدوار است گذشت زمان، طرف مقابل را بیش از پیش به توافق نیازمند کند و امکان گرفتن امتیازات بیشتر را فراهم آورد. از نگاه او، تهران و واشنگتن بار دیگر وارد یک بازی فرسایشی شدهاند.
در همین حال، یک شرکت نفت دولتی امارات روز شنبه اعلام کرد یکی دیگر از کشتیهایش در آبهای منطقه هدف حمله قرار گرفته است. این شرکت عامل حمله را مشخص نکرد، هرچند پیشتر ایران را مسئول حملات به کشتیهای خود معرفی کرده بود.
فاصله گرفتن از اهداف اولیه ترامپ
این روزنامه مینویسد ترامپ در ابتدای جنگ اهداف بسیار گستردهای را مطرح کرده بود؛ از حمایت از مخالفان حکومت ایران گرفته تا وارد کردن ضربات سنگین به توان موشکی تهران و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای.
با این حال، بازگشایی تنگه هرمز بهتدریج به یکی از اصلیترین اهداف آمریکا در این درگیری تبدیل شده است.
در عین حال، شواهد چندانی وجود ندارد که نشان دهد ایران و آمریکا از زمان آتشبس ژوئن مذاکرات گستردهای درباره برنامه هستهای داشتهاند؛ چه رسد به اینکه توانسته باشند به چارچوبی قابل قبول برای هر دو طرف دست یابند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز در روزهای اخیر گفت تهران هنوز تصمیم نگرفته است مذاکرات با آمریکا را از سر بگیرد. او تأکید کرد مهلت ۶۰روزه دیگر موضوعیتی ندارد، زیرا توافق ژوئن عملاً از بین رفته است.
عراقچی با رد تعبیر «تمدید آتشبس» گفته است: «ما آتشبسی نداشتیم که اکنون نیاز به تمدید داشته باشد. ما پایان جنگ داشتیم که اکنون وارد وضعیت جدیدی شده است.»
مقامهای سابق آمریکایی که پیشتر روی پرونده ایران کار کردهاند نیز معتقدند دستیابی به توافق هستهای جدید ظرف تنها ۶۰ روز از ابتدا بعید بود. آنها یادآوری کردهاند که توافق برجام، که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد، حاصل حدود دو سال مذاکره پیچیده و دشوار بود.
تشدید جنگ لفظی بر سر هرمز
به نوشته این روزنامه، در حالی که اجرای تعهدات توافق تقریباً متوقف شده، جنگ لفظی میان تهران و واشنگتن ادامه دارد.
ترامپ روز جمعه در مراسمی در نیویورک با اشاره به تنگه هرمز گفت ممکن است بهزودی آن را «قلمرو ایالات متحده» اعلام کند.
مشخص نیست این اظهارنظر تا چه اندازه جدی بوده است، اما عملی شدن چنین ایدهای مستلزم حضور گسترده و طولانیمدت نیروی دریایی و حتی استقرار نیروهای زمینی آمریکا خواهد بود؛ اقدامی که با شعار «اول آمریکا» و تمایل بخشی از حامیان ترامپ برای پایان دادن به جنگهای طولانی آمریکا در خارج از کشور تناقض دارد.
کاخ سفید نیز به پرسشها درباره وجود هرگونه طرح عملی برای کنترل تنگه هرمز پاسخ روشنی نداده است.
در مقابل، مقامهای ایرانی ضمن رد فشارهای آمریکا، موضع خود درباره حاکمیت ایران بر این آبراه را بار دیگر تکرار کردهاند. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، در شبکههای اجتماعی خطاب به آمریکا نوشت: «یکبار برای همیشه واقعیت را بپذیرید. تا اینجا شکستهای راهبردی بزرگی متحمل شدهاید. تنگه هرمز ایرانی بوده، ایرانی است و ایرانی خواهد ماند.»
