علت اصلی آلودگی هوای تهران در روزهای اخیر چه بود؟
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران علت صلی آلودگی هوای تهران در روزهای اخیر را تشریح کرد.
فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، درباره علت اصلی آلودگی هوای تهران در روزهای اخیر، اظهار کرد: بررسی وضعیت آلودگی هوای تهران در روزهای اخیر نشان میدهد که اگرچه افزایش غلظت آلاینده ازن در برخی روزها موجب بالا رفتن شاخص کیفیت هوا شده است، اما بخش قابل توجهی از روزهای آلوده ناشی از افزایش غلظت ذرات معلق، بهویژه ذرات کوچکتر از ۲.۵ میکرون (PM2.5)، بوده است.
وی افزود: یکی از عوامل مؤثر در افزایش گرد و غبار، خشکی زمین و افزایش دماست. در سالهای گذشته، برخی مناطق اطراف تهران و استانهای همجوار، از جمله محدودههایی در قزوین، ساوه و قم، دارای کانونهای آبی، آبراههها یا پهنههای موقت آبی بودهاند که با تشدید خشکسالی، بخشهایی از این مناطق خشک شده و قابلیت تبدیل شدن به کانون گرد و غبار را پیدا کردهاند.
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران تصریح کرد: در شرایطی که خاک رطوبت کافی داشته باشد، ذرات خاک به یکدیگر چسبیده و در برابر جریانهای باد مقاومت بیشتری دارند، اما با خشک شدن زمین، بهویژه در بستر آبراههها و پهنههای آبی خشکشده که معمولاً حاوی ذرات ریزدانه هستند، امکان جابهجایی این ذرات افزایش مییابد. در چنین شرایطی، وزش باد و جریانهای عمودی و افقی هوا میتواند ذرات گرد و غبار را از این کانونها به سمت مناطق شهری منتقل کند.
وی افزود: در این میان، اندازه ذرات نیز در میزان ماندگاری و جابهجایی آنها اهمیت دارد. ذرات درشتتر گرد و غبار پس از مدتی تحت تأثیر نیروی گرانش تهنشین میشوند، اما ذرات کوچکتر از ۲.۵ میکرون به دلیل اندازه بسیار کوچک خود، مدت بیشتری در هوا باقی میمانند و میتوانند مسافت بیشتری را طی کنند. به همین دلیل، افزایش غلظت PM2.5 میتواند تأثیر قابل توجهی بر شاخص کیفیت هوا داشته باشد.
کریمی گفت: از سوی دیگر، وزش بادهای نسبتاً شدید در هفتههای اخیر نیز در جابهجایی گرد و غبار و ورود آن به پهنههای شهری مؤثر بوده است. زمانی که سرعت باد از یک حد مشخص فراتر میرود، امکان بلند شدن و انتقال ذرات خاک افزایش پیدا میکند و این موضوع میتواند به افزایش غلظت ذرات معلق در مناطق شهری منجر شود.
وی تصریح کرد: در کنار ذرات معلق، ازن نیز یکی از آلایندههای مهم در فصل گرم سال است. غلظت ازن معمولاً در ساعات میانی روز افزایش پیدا میکند و این روند از حدود ساعت ۱۰ یا ۱۱ صبح آغاز شده و همزمان با افزایش دما، در ساعات اوج گرما به بیشترین میزان خود میرسد. این شرایط معمولاً تا حدود ساعت پنج یا شش بعدازظهر ادامه دارد و پس از آن، با کاهش تابش و دما، غلظت ازن نیز روند کاهشی پیدا میکند.
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران از حدود ساعت هفت شب، معمولاً غلظت ازن کاهش مییابد و این روند تا روز بعد ادامه دارد؛ بهگونهای که با افزایش تابش خورشید در ساعات ۱۰ و ۱۱ صبح، مجدداً شاهد افزایش غلظت این آلاینده هستیم. البته در صورتی که غلظت ازن در ساعات میانی روز به میزان قابل توجهی افزایش پیدا کند، میتواند بر شاخص کیفیت هوای ۲۴ساعته نیز تأثیر بگذارد.
وی ادامه داد: با این حال، وضعیت ازن در سال جاری، دستکم تا این مقطع، نسبت به سال گذشته و برخی سالهای قبل بهگونهای نبوده که بهطور مستمر به آلاینده شاخص تبدیل شود. اگرچه در برخی روزها افزایش غلظت ازن و اثرگذاری آن بر شاخص کیفیت هوا مشاهده شده، اما در مجموع، تا امروز سهم ذرات معلق بهویژه PM2.5 در میان آلایندههای شاخص بیشتر بوده است.
کریمی گفت: با توجه به تداوم فصل گرم، احتمال مشاهده روزهای آلوده ناشی از گرد و غبار تا پایان این فصل همچنان وجود دارد. این شرایط میتواند با ادامه خشکی زمین و وقوع دورههای وزش باد قابل توجه ادامه پیدا کند.
وی ادامه داد: معمولاً افزایش ذرات معلق ناشی از گرد و خاک در دو مقطع از سال بیشتر مورد توجه قرار میگیرد؛ یکی در ابتدای بهار، همزمان با افزایش دورههای وزش باد، و دیگری در فصل تابستان که شرایط خشکی و گرمای هوا تشدید میشود. با افزایش بارشها و آغاز ناپایداریهای جوی در نیمه دوم سال، رطوبت خاک افزایش یافته و ذرات خاک انسجام بیشتری پیدا میکنند. در نتیجه، حتی در صورت وقوع وزش باد، احتمال بلند شدن و انتقال گسترده گرد و غبار کاهش مییابد.
مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران گفت: بر این اساس، تا زمان آغاز بارشهای مؤثر و بازگشت رطوبت به سطح خاک، در صورت تداوم گرمای هوا و وقوع بادهای قابل توجه، احتمال افزایش غلظت ذرات معلق و تجربه روزهای آلوده در تهران همچنان وجود خواهد داشت.
