ادعای وال‌استریت‌ژورنال: پهپاد شاهد ایرانی با کمک چین جنگ را متحول کرد

فرارو- به ادعای مقام‌های کنونی و پیشین آمریکا و تحلیلگران، چین به‌عنوان اصلی‌ترین رقیب راهبردی واشنگتن، مدت‌هاست یکی از کانون‌های مهم تأمین قطعات پهپادهای شاهد، از جمله اجزای موتور، سرووموتورها و ژیروسکوپ‌ها، به شمار می‌رود. 

به گزارش فرارو به نقل از وال‌استریت ژورنال، براساس ادعای این رسانه به نقل از تحلیلگران، این موضوع بخشی از یک زنجیره پیچیده تأمین بین‌المللی است که به ایران امکان داده یکی از مؤثرترین ابداعات نظامی دوران معاصر را توسعه داده و به دیگران منتقل کند؛ ادوات پرنده ارزان‌قیمت و مرگباری که آمریکا و متحدانش را با چالش مواجه کرده و برتری نظامی ایالات متحده در خاورمیانه را تضعیف کرده‌اند. 

وزارت خارجه چین در پاسخ به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این موضوع پاسخی ارائه نکرد. با این حال، این وزارتخانه پیش‌تر اعلام کرده بود صادرات قطعات «دو منظوره» که می‌توانند کاربردهای غیرنظامی و نظامی داشته باشند، به‌شدت کنترل می‌شود. 

چین همچنین تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا علیه تجارت این قطعات را رد کرده و گفته است این اقدامات ناقض قوانین بین‌المللی هستند. 

پهپادهای شاهد؛ سلاحی ارزان با قدرت تخریب بالا

پهپاد شاهد، سازه‌ای متشکل از فایبرگلاس، ریزتراشه و مواد منفجره است که با وجود ظاهر ساده و فریبنده خود، توان تخریبی بالایی دارد و هزینه ساخت آن تنها حدود ۲۰ هزار دلار برآورد می‌شود. 

این جنگ‌افزار به‌خوبی روند تغییر در گسترش تسلیحات را به تصویر می‌کشد و نشان می‌دهد چرا بهره‌گیری از زنجیره‌های تأمین جهانی تا این اندازه اهمیت یافته است. 

در گذشته، نوآوری‌های فناورانه در جنگ‌ها معمولاً از سوی قدرت‌های بزرگ شکل می‌گرفت؛ کشورهایی که پایگاه صنعتی مستقل داشتند و می‌توانستند سلاح‌های خود را در مقیاس گسترده تولید کنند. 

اسلحه AK-47 نمونه خوبی از این روند است؛ این سلاح توسط طراحان روسی توسعه یافت، از یک سلاح تهاجمی آلمانی تأثیر گرفت و سپس در کارخانه‌های عظیم اتحاد جماهیر شوروی به تولید انبوه رسید. 

اما در دنیای امروز، هر کشوری که ایده‌ای برای ساخت یک سلاح داشته باشد، حتی قدرتی مانند ایران، می‌تواند برای تأمین قطعات ارزان‌قیمت به تولیدکنندگان خارجی، به‌ویژه در چین، مراجعه کند. 

تأمین قطعات از سراسر جهان

برای توسعه پهپادهای شاهد، ایران از طرحی استفاده کرد که پیش‌تر توسط آمریکا و آلمان غربی توسعه یافته بود. اما برای تولید واقعی این پهپادها، ناچار بود قطعات مورد نیاز را از سراسر جهان تأمین کند؛ از کشورهای غربی گرفته تا چین. 

به گفته مقام‌های پیشین آمریکا، برای پنهان ماندن مبدأ قطعات غربی، این تجهیزات اغلب از طریق شرکت‌های صوری در چین یا هنگ‌کنگ جابه‌جا می‌شدند و به‌مرور زمان بخش زیادی از آن‌ها با نمونه‌های ساخت چین جایگزین شدند. 

دولت هنگ‌کنگ نیز اعلام کرده است تحریم‌های سازمان ملل را به‌طور جدی اجرا می‌کند، اما تحریم‌هایی را که به‌صورت یک‌جانبه از سوی کشورهای مختلف اعمال می‌شوند، اجرا نمی‌کند؛ زیرا معتقد است این تحریم‌ها ناقض قوانین بین‌المللی هستند. 

شاهد در میدان نبرد

این رسانه در ادامه با اشاره به قدرت تخریب پهپادهای شاهد و نسخه‌های مختلف آن، تأکید کرد که این پهپادها در آغاز جنگ با ایران به تخریب یک پایگاه آمریکایی در بحرین کمک کردند و مشکلات لجستیکی نیروی دریایی آمریکا را افزایش دادند. 

نیروی هوایی اوکراین نیز ادعا می‌کند روسیه در ماه جاری هر شب پهپادهای شاهد را پرتاب کرده است؛ پهپادهایی که آمریکا و متحدانش را مجبور کرده‌اند تعداد زیادی از موشک‌های پدافندی گران‌قیمت خود را مصرف کنند. 

چین و هند نیز مدل‌های اختصاصی خود از این پهپادها را رونمایی کرده‌اند. وزارت دفاع آمریکا همچنین ادعا می‌کند ایران فناوری پهپادی خود را به کشورهایی همچون ونزوئلا، سوریه و اتیوپی فروخته است و «سپاه آفریقا» روسیه نیز از پهپادهای شاهد در مالی استفاده کرده است. 

«سپاه آفریقا» (Africa Corps) یک سازمان نظامی و شبه‌نظامی وابسته به وزارت دفاع روسیه است که به‌عنوان نیروی اعزامی این کشور در قاره آفریقا فعالیت می‌کند. 

علاوه بر این، ارتش آمریکا نیز با الگوبرداری از فناوری شاهد، پهپادی کم‌هزینه توسعه داده و آن را در تقابل با ایران به کار گرفته است. 

ایده ساخت پهپاد شاهد چگونه شکل گرفت؟ 

پهپاد شاهد نتیجه چندین دهه تلاش ایران برای احیای نیروی هوایی خود است؛ نیرویی که پس از انقلاب و در پی پاکسازی‌ها، خروج پرسنل و تحریم‌های آمریکا علیه قطعات هواپیماهای ساخت این کشور، آسیب دیده بود. 

تحلیلگران می‌گویند مهندسان ایرانی احتمالاً از طراحی‌های غربی بهره برده‌اند. در دهه ۱۹۸۰، آمریکا و آلمان غربی برای ساخت پهپادی با هدف از بین بردن سامانه‌های راداری همکاری کردند و بعدها یک شرکت اسرائیلی نیز پهپاد مشابهی با نام هارپی ساخت. 

فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، در این باره ادعا کرده است که ایران احتمالاً به برخی پهپادهای هارپی که اسرائیل در سوریه یا لبنان استفاده کرده بود، دسترسی داشته است. 

نخستین پهپادهای ایران

پهپادهای اولیه ایران، از جمله برخی نمونه‌هایی که در جریان جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ آزمایش شدند، برای شناسایی و پشتیبانی هوایی مورد استفاده قرار می‌گرفتند و موشک‌های ضدتانک نیز زیر بال‌های آن‌ها نصب می‌شد. 

اما این پهپادها دقت بسیار پایینی داشتند. همین مسئله باعث شد مهندسان ایرانی به سمت توسعه پهپادهای تهاجمی یک‌طرفه حرکت کنند؛ پهپادهایی که حتی در صورت برخورد نکردن دقیق با هدف نیز می‌توانستند خسارت قابل توجهی ایجاد کنند. 

پهپاد شاهد چگونه متولد شد؟ 

براساس ادعای مقام‌های آمریکایی، نام شاهد از مرکز تحقیقات صنایع هوایی شاهد گرفته شده است؛ شرکتی ایرانی که با سپاه ارتباط دارد. 

طراحی موتوری با قابلیت تحمل ساعت‌ها سرعت و دمای بالا، یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی مهندسان ایرانی بود و در این میان، موتور L ۵۵۰ E با طراحی آلمانی، مناسب‌ترین گزینه به شمار می‌رفت. 

این رسانه در ادامه ادعایش می‌نویسد که براساس گزارش افشاشده در ویکی‌لیکس در سال ۲۰۰۸، ایران احتمالاً این موتور را از طریق واسطه‌هایی با اسناد جعلی و با هدف فریب بازرسان گمرک، از شرکت لیم‌باخ فلوگ‌موتورن تهیه کرده است. 

در سال ۲۰۱۲، یک شرکت چینی شروع به توزیع موتورهای شرکت لیمباخ کرد و سپس در سال ۲۰۱۷ این شرکت آلمانی را به‌طور کامل خرید. 

این موضوع واردات موتورهای مورد نیاز ایران را آسان‌تر کرد. وزارت خزانه‌داری آمریکا بعدها شرکت وابسته چینی را به دلیل تأمین موتور برای برنامه پهپادی روسیه تحریم کرد و ایران نیز در نهایت توانست موتور بومی خود را بر اساس مدل‌های لیمباخ توسعه دهد. 

قطعات غربی در پهپادهای شاهد

با این حال، پهپادهای ایران و روسیه به قطعات ساخت کشورهای غربی نیز متکی بوده‌اند. براساس بررسی‌های انجام‌شده روی پهپادها توسط پژوهشگران دولتی اوکراین، این قطعات شامل میکروکنترلرهای شرکت آمریکایی تگزاس اینسترومنتس و رگولاتورهای خطی شرکت سوئیسی اِس‌تی مایکروالکترونیکس بوده‌اند. 

بر پایه تحقیقات وزارت خزانه‌داری آمریکا، تقریباً تمامی قطعات ساخت آمریکا و اروپا از طریق واسطه‌های چینی منتقل شده‌اند. 

طبق گزارش مقام‌های اوکراینی، به مرور زمان قطعات غربی از پهپادهای شاهد حذف شده‌اند؛ با این حال، توانایی تهاجمی این پهپادها پیشرفته‌تر شده است. 

سرهنگ الکساندر زاروبا، پژوهشگر ارشد دولتی اوکراین، در ماه ژوئن گفت که اکنون در پهپادهای شاهد، آنتن‌ها، مودم‌ها و سیم‌کارت‌های بیشتری پیدا می‌شود؛ تجهیزاتی که برای اصلاح مسیر پرواز با استفاده از شبکه‌های محلی به کار می‌روند و بخش عمده این قطعات از چین تأمین می‌شوند. 

حرکت شاهد به سمت فناوری‌های پیشرفته‌تر

تصاویر یکی از این پهپادها که در ماه ژوئن در اختیار خبرنگاران در کی‌یف قرار گرفت، نشان می‌داد یک موشک بزرگ ضدهوایی روی بدنه یک پهپاد شاهد نصب شده است؛ اقدامی که یادآور نصب تسلیحات ضدتانک توسط ایران روی پهپادهای اولیه خود در دهه ۱۹۸۰ است. 

روسیه گاهی پهپادهای شاهد را که آن‌ها را «گرن» (Geran) می‌نامد، هم‌زمان با موشک‌های بالستیک پرتاب می‌کند تا سامانه‌های دفاعی را تحت فشار قرار دهد. 

پس از حمله دوم ژوئیه، ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، مدعی استفاده روسیه از پهپادهای شاهد مجهز به موتور توربوجت شد. 

مدل‌های جدید مجهز به موتور توربوجت سریع‌تر از پهپادهای رهگیر ساخت اوکراین حرکت می‌کنند و برای سرنگونی آن‌ها باید از جنگنده‌ها یا ذخیره محدود موشک‌های اوکراین استفاده شود. 

موتورهای چینی در پهپادهای روسی

مقام‌های اوکراینی می‌گویند شرکت چینی تِلِ‌فلای که دولت اوکراین آن را سازنده موتورهای توربوجت استفاده‌شده در پهپادهای روسی معرفی کرده است، در سال ۲۰۱۰ در شهر شنژن در جنوب چین تأسیس شد. 

این شرکت عمدتاً تولیدکننده سخت‌افزارهای کامپیوتری و تجهیزات ارتباطی است، اما خط تولید اختصاصی موتورهای میکروتوربوجت نیز دارد؛ موتورهای کوچکی که در پهپادها استفاده می‌شوند. 

پس از آنکه اوکراین کشف موتورهای تِلِ‌فلای در پهپادهای روسی را علنی کرد، بخش مربوط به موتورهای توربوجت از صفحات انگلیسی‌زبان وب‌سایت این شرکت حذف شد. 

با این حال، این اطلاعات همچنان در صفحات چینی و دیگر زبان‌های وب‌سایت شرکت و همچنین در وب‌سایت برخی فروشندگان چینی قابل مشاهده است.