تکراری‌ها همچنان در صدر پُربیننده‌های تلویزیون

بر اساس آماری که مرکز تحلیل اجتماعی مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع) از نتایج نظرسنجی تیرماه ۱۴۰۵ درباره میزان مخاطب تلویزیون و شبکه نمایش خانگی منتشر کرد، نکات قابل توجهی درباره الگوی مصرف رسانه‌ای ایرانیان دیده می‌شود. مهم‌ترین نتیجه این آمار، تداوم برتری سریال‌های تکراری بر تولیدات جدید تلویزیون است که هر پنج عنوان نخست فهرست سریال‌های پربیننده را در اختیار آثار بازپخشی شبکه آی‌فیلم قرار داده است. 

سریال‌های جدید غایب‌اند

مطابق نتایج نظرسنجی متا، در صدر این جدول، سریال «دلدادگان» با ۲۸.۵ درصد مخاطب قرار دارد و «گیل‌دخت» با ۲۶ درصد، «مختارنامه» با ۲۵ درصد، «زمانه» با ۲۲ درصد و «تانک‌خورها» با ۱۴ درصد در رتبه‌های بعدی ایستاده‌اند. به این ترتیب، نه تنها هیچ‌یک از سریال‌های جدید تلویزیون به جمع پنج اثر پربیننده راه نیافته‌اند، بلکه حتی سریال‌های بازپخش‌شده از شبکه تماشا نیز در این فهرست غایب‌اند و این فهرست در انحصار شبکه آی‌فیلم قرار دارد. 

نکته مهم‌تر این است که هر پنج سریال از باکس‌های شبانگاهی پربیننده آی‌فیلم به این فهرست راه یافته‌اند. «دلدادگان» در باکس ساعت ۲۱، «گیل‌دخت» و «مختارنامه» در باکس ۲۳، «زمانه» در باکس ۲۰ و «تانک‌خورها» در باکس ۲۲. 

این اتفاق نشان می‌دهد مخاطب تلویزیون همچنان سریال تماشا می‌کند اما در انتخاب خود به سمت شبکه آی‌فیلم می‌رود که طی سال‌های اخیر با چینش مناسب آثار، عادت تماشای شبانه سریال را در مخاطبانش حفظ کند. 

این باکس‌های پرمخاطب از طرفی به وسیله محصولات پربیننده سال‌های گذشته نظیر «دلدادگان» و «مختارنامه» ایجاد شده‌اند و از طرف دیگر ظرفیت مناسبی برای بازمعرفی سریال‌های قابل قبولی مانند «تانک‌خورها» دارند و می‌توانند این تولیدات جدیدتر را به مخاطب خود برسانند. 

در تیرماه ۱۴۰۵، شبکه یک مجموعه «سرخدار» و شبکه دو سریال «مادران» و قسمت‌هایی از دو سریال «کارآگاه و کلاه‌بردار» و «آقای قاضی ۳: قاضی بیگی» را به پخش رساندند اما شبکه سه به دلیل برگزاری جام جهانی، هیچ سریال تازه‌ای را روانه آنتن نکرد. در عین حال غیبت کامل تولیدات جدید تلویزیون خصوصا در فهرست پربیننده‌ها، نشانه‌ای قابل تامل است. 

از سوی دیگر نکته عجیب آنکه پخش سریال «زمانه» ساخته حسن فتحی ۲۶ خرداد تمام شد، ولی این اثر در نظرسنجی تیرماه آمده و توسط پاسخگویان نیز انتخاب شده است. 

افت واضح مخاطب سریال‌های خانگی

در نمایش خانگی، «بدنام» با ۱۷ درصد مخاطب در صدر قرار گرفته و پس از آن «گل سنگ» با ۱۵ درصد، «بی‌عاطفه» با ۱۴ درصد، «کلاغ» با ۹ درصد و «بیست و یک» با ۸ درصد قرار دارند. 

مقایسه این اعداد با جدول تلویزیون، نشان می‌دهد سه سریال نمایش خانگی از سریال‌های جدید تلویزیون در تیرماه مخاطب بیشتری داشته‌اند. 

با این حال، مقایسه آمار تیرماه با اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، از کاهش عمومی مخاطب سریال‌های نمایش خانگی حکایت دارد؛ چراکه «بدنام» ۴ درصد، «گل سنگ» ۳ درصد، «بی‌عاطفه» ۶ درصد و «بیست و یک» ۴ درصد نسبت به نظرسنجی اردیبهشت افت کرده‌اند. بنابراین به نظر می‌رسد اردیبهشت‌ماه برای نمایش خانگی دوره پرمخاطب‌تری بوده است. 

دلایل مختلفی ممکن است در این کاهش موثر بوده باشد که از جمله آن می‌توان به برگزاری جام جهانی اشاره کرد؛ رویدادی که احتمالا بخشی از زمان مصرف رسانه‌ای مخاطبان نمایش خانگی را به خود اختصاص داد. 

افت شدیدتر «بی‌عاطفه» نسبت به آثار دیگر نیز تا حدی قابل توضیح است. این سریال در اواخر خردادماه و همزمان با آغاز دوره نظرسنجی تیرماه به پایان رسید و طبیعی است که بخشی از مخاطبان آن پیش از ورود به تیرماه تماشای آن را به پایان رسانده باشند. 

صدرنشینی «به وقت ایران» در سایه جام جهانی

در جدول برنامه‌های تلویزیونی، با وجود برگزاری جام جهانی، «به وقت ایران» همچنان پربیننده‌ترین برنامه تلویزیونی است و با ۲۰.۵ درصد مخاطب در رتبه نخست قرار دارد. این برنامه که برخلاف بسیاری از برنامه‌های تلویزیونی بر حضور سلبریتی‌های هنری یا ورزشی به عنوان مجری یا کارشناس متکی نیست، پس از حدود پنج ماه مجری و کارشناسان خود را به تدریج به چهره‌های شناخته‌شده‌ای برای مخاطبان تبدیل کرده است. 

پس از این اثر، «حسینیه معلی» که در سال‌های گذشته نیز در هر نوبت پخش، توانست در جمع برنامه‌های پربیننده تلویزیون قرار گیرد، با ۱۹ درصد در جایگاه دوم قرار گرفت. «جام ۲۶» با ۱۸ درصد و «پدر امت» و «سمت خدا» هرکدام با ۱۷ درصد، دیگر عناوین این فهرست را تشکیل می‌دهند. 

قیاس آمار سریال‌های نمایشی و برنامه‌های ترکیبی نشان از تمایل اصلی مخاطب تلویزیون برای محتوای نمایشی دارد، چراکه چهار سریال تلویزیونی در فهرست پربیننده‌ترین محصولات، آماری بالاتر از تمام برنامه‌های غیرنمایشی دارند و این امر اهمیت سریال‌سازی برای حفظ مخاطب تلویزیون را یادآوری می‌کند. 

«پاورقی» سقوط کرد؟ 

مقایسه این نتایج با آمار اردیبهشت‌ماه نیز جالب توجه است. «به وقت ایران» که در اردیبهشت با ۲۲ درصد در جمع برنامه‌های پربیننده قرار داشت، همچنان صدرنشینی را در اختیار دارد، اما سه برنامه دیگر آن فهرست یعنی «پانتولیگ»، «فوتبال برتر» و «من ایرانم» در تیرماه اساسا روی آنتن نبودند. 

در مقابل، «پاورقی» که در اردیبهشت با ۲۲ درصد پربیننده‌ترین برنامه تلویزیون مخاطب بود، با وجود ادامه پخش در تیرماه از جمع پنج برنامه پربیننده خارج شد و میزان مخاطب آن به کمتر از ۱۷ درصد رسید؛ افتی که فاصله قابل توجهی را با جایگاه آن در اردیبهشت نشان می‌دهد و دلیل آن روشن نیست.