هشدار روند رو به رشد سرطان کبد در کشور / چاقی و اضافه وزن در ۶۰ درصد بزرگسالان ایرانی

 دکتر کامران باقری‌لنکرانی در نشستی خبری در حاشیه همایش گوارش وکبد در پاسخ به ایسنا درباره موارد بروز سرطان، اظهار کرد: افزایش سرطان، واقعیتی جهانی است؛ بخشی از این موضوع به دلیل سالمندشدن جامعه و بخشی دیگر به دلیل تغییرات سبک زندگی است.

او با بیان اینکه با اپیدمی چاقی در کشور مواجه هستیم، تصریح کرد: حدود ۶۰ درصد بزرگسالان ایرانی به چاقی و اضافه‌وزن مبتلا هستند. علاوه بر چاقی، مصرف الکل و دخانیات، غذاهای فرآوری‌شده غیرطبیعی مانند کنسرو، سوسیس و نوشابه‌های گازدار شانس ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهند.

این فوق‌متخصص گوارش و کبد با بیان اینکه نوع سرطان‌ها در حال تغییر است، توضیح داد: میزان «هلیکوباکتر»  طی سال‌های گذشته ۹۵ درصد بود اما این میزان به ۵۰ درصد رسیده و کاهش یافته است. براین اساس، میزان سرطان‌های معده به دلیل هلیکوباکتر کاهش یافته است.

او با بیان اینکه سرطان روده بزرگ در کشور مشمول پراکندگی جغرافیایی نمی‌شود، تصریح کرد: عواملی مانند مصرف الکل و دخانیات، غذاهای فرآوری‌شده غیرطبیعی مانند کنسرو، سوسیس و کالباس و مواردی از این قبیل، نقش بزرگی در ابتلا به سرطان روده بزرگ دارند.

لنکرانی با بیان اینکه سرطان کبد در ایران رو به رشد است، افزود: هپاتیت B، عامل اصلی ابتلا به سرطان کبد طی سال‌های گذشته بود اما درصد قابل‌توجهی از ابتلا به سرطان کبد به دلیل کبد چرب تشخیص داده نشده، است. بررسی‌ها بیانگر افزایش سرطان کبد در جهان و ایران است؛ شرایطی که از توجه هوشیارانه سخن می‌گوید.

او درباره رشد سرطان کبد در ایران به ایسنا توضیح داد: میزان سرطان کبد طی ۱۰ سال گذشته حدود ۵۹ درصد افزایش یافته است. علت افزایش سرطان کبد به دلیل افزایش تشخیص و همچنین علل دیگر است.

رئیس انجمن آندوسکوپی گوارشی ایران درباره تاثیرات روانی در ایجاد کبد چرب گفت: تاثیرات روانی بر بیماری‌های گوارشی مانند روده تحریک‌پذیر شناخته شده اما تاثیر آن بر بیماری‌های مزمن مورد بررسی است و مباحث زیادی در ارتباط با این موضوع مطرح می‌شود.

او در بخش دیگری از صحبت‌هایش درباره فرسودگی شغلی کادر درمان نیز اظهار کرد: موضوع سلامت روان جامعه، موضوع بسیار مهمی است. موضوع فشار کاری و سلامت روان کادر درمان باید در کانون توجه قرار گیرد. فشار کاری و فرسودگی شغلی سبب می‌شود که با خروج از چرخه ارائه خدمت مواجه شویم. نتایج یک تحقیق که به تازگی در چند مرکز انجام داده‌ایم، نشان می‌دهد میزان تمایل پرستاران برای خروج از خدمت در بیش از ۵۰ درصد از این گروه وجود دارد. افرادی که تمایلی برای خروج ندارند، اهمیت جایگاه خود برای سلامت مردم را درک کرده‌اند یا اقناع شده‌اند.

لنکرانی درباره گزارش سرطان‌ها گفت: آخرین گزارش برای سال ۱۴۰۲ است که وضعیت ابتلا به سرطان به تفکیک در هر سرطان مشخص می‌شود. به طور مثال، در ارتباط با سرطان‌های گوارشی سرطان سنگ‌فرشی مری در خطه شمالی کشور بیشتر است و سرطان معده در نیمه شمالی کشور از استان اصفهان به بالا بیشتر است.

او در پاسخ به سوالی درباره تاثیر مصرف مواد مخدری نظیر تریاک بر بروز سرطان‌ها گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد تریاک به ویژه تریاک سوخته بر بروز سرطان‌هایی مانند معده نقش دارد.

وی درباره مراجعه دیرهنگام برای درمان سرطان‌های گوارشی گغت: ناآگاهی، نقش مهمی در مراجعه دیگر هنگام دارد. همچنین مسائل مالی و کمبود وقت از دیگر علل مراجعه دیرهنگام محسوب می‌شود.

وزیر اسبق بهداشت درباره غربالگری سرطان روده بزرگ در ایران نیز گفت: غربالگری سرطان روده بزرگ در دسترس است و تست خون مخفی در مدفوع به روش FIT انجام می‌شود.

لنکرانی در پاسخ به پرسشی درباره داروهای گیاهی نیز گفت: این تصور که داروهای گیاهی بی‌خطر نیستند، اشتباه است. افراد می‌بایست به مستندات علمی توجه کنند؛ چرا که درباره برخی ادعاها تعارض منافع مطرح است. به طور مثال، مصرف بیش از حد عرق کاسنی می‌تواند سبب افزایش آنزیم کبد شود.

او درباره افزایش بیماری‌های گوارشی گفت: کشورهای مختلف نیز افزایش قابل‌توجه بیماری‌های گوارشی را گزارش داده‌اند. تغییر از مصرف غذاهای تازه و طبیعی به سمت غذاهای مانده، فرآوری‌شده و کنسروی در افزایش شیوع برخی بیماری‌ها مؤثر است.

لنکرانی درباره ترکیبات مورد استفاده در صنایع غذایی گفت: برخی موادی که برای مطلوب‌تر شدن ظاهر مواد غذایی استفاده می‌شوند، می‌توانند بر سیستم ایمنی اثر بگذارند. هرچقدر از غذاهای طبیعی و روش‌های طبیعی پخت‌وپز فاصله گرفته‌ایم، برخی بیماری‌ها در جوامع مانند کشور ما افزایش یافته است.

وزیر اسبق بهداشت درباره شیوع رفلاکس گفت: گزارش‌های مختلف، شیوع رفلاکس معده در استان‌های مختلف را نشان می‌دهند. آمار و ارقام، شیوع ۱۵ تا ۴۵ درصدی این بیماری را نشان می‌دهد؛ بیماری که ارتباط زیادی با عادات غذایی دارد.

لنکرانی ادامه داد: مصرف زیاد چای و قهوه، نوشابه‌های گازدار، غذاهای چرب و تند و همچنین پرخوری می‌تواند باعث افزایش برگشت اسید معده شده و در بسیاری از موارد با اصلاح این عادات می‌توان بدون دارو نیز علائم را کاهش داد.

لنکرانی درباره ارتباط اختلالات روانی و تغذیه اظهار کرد: افسردگی می‌تواند به شکل‌های مختلف نمایان شود؛ برخی افراد دچار بی‌اشتهایی و برخی دیگر دچار پرخوری می‌شوند. این دو الگو در اضطراب دیده می‌شود. همچنین این احتمال وجود دارد که پرخوری عصبی رخ دهد. افراد پس از خوردن دچار احساس گناه شوند و ممکن است خود را وادار به استفراغ کنند. اگرچه این اختلال شیوع کمتری دارد اما به درمان نیاز دارد. افسردگی نیازمند تغییر نگرش و درمان مناسب است و درباره اضطراب نیز هدف این نیست که فرد هیچ‌گاه نترسد، بلکه باید توانایی مقابله و تاب‌آوری در برابر اضطراب را پیدا کند.

به گزارش ایسنا، در ادامه  دکتر سید موید علویان، رئیس انجمن مطالعات بیماری‌های کبدی ایران در این نشست خبری اظهار کرد: جامعه پزشکی بدون حضور رسانه‌ها نمی‌تواند در جامعه اثرگذار باشد. وزارت بهداشت، متولی نظام سلامت است و برای اجرای تولیت خود به ابزارهایی نیاز دارد. انجمن‌های علمی می‌توانند بازوی کمکی وزارت بهداشت باشند.

او درباره برگزاری همایش‌های علمی گفت: همایش‌های علمی می‌توانند به وزارت بهداشت و بیمه‌ها برای تصمیم‌گیری‌های بهتر کمک‌کنند.

این پزشک با بیان اینکه توجه به زنجیره تولید موادغذایی بسیار حائز اهمیت است، گفت: نان‌های پروتئینی با نشان‌های تجاری مختلف در دسترس است؛ اگرچه پروتئین به نان اضافه می‌شود اما این نان‌ها با روش طبخ نان‌های غیرپروتئینی تهیه می‌شوند. 

علویان درباره ذخیره‌سازی و نگهداری مواد غذایی گفت: نگهداری، ذخیره‌سازی و پخت مواد غذایی بر سلامت انسان‌ها و بروز بیماری‌ها مانند بیماری‌های متابولیک و سرطان‌ها اثرگذار است.

او با بیان اینکه تغذیه «ناسالم» و «خطرناک» دو مقوله متفاوت هستند، خاطرنشان کرد: بخشی از چاقی به دلیل کم تحرکی و بخش دیگری از این موضوع به دلیل تغذیه ناسالم و تغذیه خطرناک است. هنگامی که صرف بیش از حد مواد قندی و نمکی به میان می‌آید منظور تغذیه ناسالم است اما منظور از تغذیه خطرناک، استفاده از مواد غذایی حاوی سموم یا ترکیباتی است که برای سلامت انسان‌ها مضر هستند.

رئیس انجمن مطالعات بیماری‌های کبدی ایران تصریح کرد: اختلالات خواب می‌تواند سبب ایجاد یا تشدید برخی بیماری‌های کبدی و گوارشی شود. 

علویان درباره تاثیر فعالیت‌های بدنی بر کنترل وزن گفت: هنگامی که افراد ورزش می‌کنند نه تنها وزن خود را کنترل می‌کنند, بلکه شرایط متابولیک و میزان قند خون خود را نیز بهبود می‌بخشند. تاثیرات فعالیت بدنی نیز در بهبود خواب مشاهده می‌شود.

او ادامه داد: افرادی که به دلیل شرایط شغلی خود شیفت یا الگوی خواب نامنظمی دارند، بیشتر در معرض بیماری قرار می‌گیرند.

این پزشک درباره ضرورت توجه به سلامت دستگاه گوارش گفت: دستگاه گوارش، فقط محل جذب و هضم و دفع غذا نیست. این دستگاه،یک سیستم هورمونی بشمار می‌رود که پیام‌های متعددی را به مغز ارسال می‌کند تا احساس سیری در انسان ایجاد شود. هنگامی که این سیستم دچار اختلال می‌شود، این احتمال وجود دارد که افراد با وجود دریافت غذای کافی باز هم احساس سیری نکنند و به خوردن ادامه دهند. 

علویان ادامه داد:  برخی داروهای جدید با هدف اثرگذاری بر همین سازوکار و تقویت پیام سیری تولید شده‌اند. عادات ساده غذایی نیز اهمیت دارند؛ آهسته غذا خوردن، خوب جویدن، غذا خوردن در کنار دیگران و پرهیز از غذا خوردن با عجله و استرس می‌تواند به تنظیم احساس سیری کمک کند.

علویان درباره کبد چرب توضیح داد: مطالعه‌ای درباره کبد چرب کودکان طی سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ انجام شد و حدود ۱۰۰۰ کودک مورد مطالعه قرار گرفتند. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد  ۷.۲ درصد کودکان به کبد چرب مبتلا بودند. نتایج مطالعه نشان می‌دهد که مشکلات متوالی از سنین پایین آغاز می‌شود. هنگامی که یک کودک در سنین ۱۰ تا ۱۲ سالگی به کبد چرب مبتلا می‌شود، احتمال ابتلا به  فشار خون، بیماری قلبی و دیابت در بزرگسالی افزایش می‌یابد. 

او با اشاره به افزایش چاقی در ایران توضیح داد: افزایش مصرف فست‌فودها، تغییرات الگوی تغذیه و افزایش چاقی، مهر تاییدی بر ضرورت توجه به موضوع کبد چرب است. در ارتباط با کبد چرب می‌بایست سرمایه‌گذاری کنیم؛ سرمایه‌گذاری نباید به مسائل مالی محدود شود؛ سرمایه‌گذاری باید موارد فکری، برنامه‌ای و زمانی را هم دربرگیرد.

این پزشک درباره افزایش بیماریها گفت: کبد چرب، بیماری‌های متابولیک، دیابت، بیماری‌های قلبی، سرطان کبد و سیروز در حال افزایش هستند و اقدامات فعلی هنوز به اندازه‌ای نیست که بتوان با این روند به شکل مؤثر مقابله کرد.

او ادامه داد: علاوه بر اقدامات پیشگیرانه،  صنعت دارویی نیز در حال توسعه درمان‌های جدید از جمله داروهای ضد فیبروز هستند؛ شرایطی که می‌تواند کمک‌کننده باشد. با این وجود، مسئله اصلی همچنان پیشگیری و اصلاح سبک زندگی است.

علویان درباره توجه به کبد چرب توضیح داد:  کبد چرب، موضوعی کوتاه‌مدت نیست و نمی‌توان آن را صرفاً با یک دارو برطرف کرد؛ این مسئله نیازمند مداخله بلندمدت برای تغییر سبک زندگی و فرهنگ سلامت جامعه است.